Sociaal, economisch en patronaal geweld

Dit is een eerste vorm van geweld. Het systeemgeweld dat dagelijks wordt uitgeoefend tegen werkende mensen, jongeren en andere lagen van de bevolking. Geweld dat vaak stilzwijgend, geïnstitutionaliseerd en vaak volkomen legaal is.

Het gaat dan over een bedrijf dat honderden werknemers ontslaat en evenveel gezinnen in de onzekerheid stort, terwijl het tegelijkertijd royale dividenden uitkeert aan zijn aandeelhouders.

Of over een vakbondsafgevaardigde die wordt ontslagen omdat hij of zij collega’s te goed verdedigt.

Of over werknemers die worden geïntimideerd omdat ze hun rechten opeisen.

Of over racisme en discriminatie waar jongeren en andere mensen dagelijks het slachtoffer van zijn op school, bij het zoeken naar werk, een stageplaats, een woning etc.

Of over het infernale werktempo en de ongezonde werkomstandigheden die mensen lichamelijk uitputten en werknemers ziek maken, zoals Edouard Louis vlijmscherp beschrijft in de bestseller “Ze hebben mijn vader vermoord”.

Wanneer de regeringen van De Wever, Diependaele, Bouchez en hun partners de studiekosten verhogen, het openbaar vervoer minder toegankelijk maken, de zieken aanpakken, de pensioenen en de sociale zekerheid onder vuur nemen of de koopkracht aantasten, dan voelen veel mensen dat als een ware aanval op hun rechten en meer in het algemeen op hun bestaan.

Deze beslissingen hebben concrete gevolgen. Gezinnen die hun budget niet meer rond krijgen. Werknemers die zich na een leven lang werken geen plaats in een woonzorgcentrum kunnen veroorloven. Jongeren die dreigen hun studies te moeten opgeven. Mensen die steeds méér en harder moeten werken, niet om beter te kunnen leven, maar gewoon om rond te komen.

Dit systeemgeweld wordt zelden als dusdanig voorgesteld. Men spreekt over herstructureringen, concurrentievermogen, begrotingssanering en noodzakelijke hervormingen. Achter die woorden gaan ontwrichte levens, afgenomen rechten en gebroken toekomstperspectieven schuil.

Dit sociale geweld is niet alleen het gevolg van slechte politieke beslissingen. Het vindt ook zijn oorsprong in de economische en sociale verhoudingen, in een systeem waarin de belangen van het kapitaal voorgaan op de behoeften van de bevolking.

Het is deze realiteit die de woede en het sociale protest aanwakkert. En het is in de eerste plaats deze realiteit die we moeten aanpakken.

Het geweld van de staat tegen wie zich verzet

Een tweede vorm van geweld is het geweld van de staat wanneer werknemers, jongeren en sociale bewegingen zich organiseren om de onrechtvaardigheden die zij ondervinden aan te klagen.

Al dagenlang wordt er melding gemaakt van bijzonder hardhandig politieoptreden in ons land. Jongeren die worden geïntimideerd, betogers die worden weggeduwd of geslagen en willekeurige interventies tegen hele groepen. Tijdens de betoging van 9 oktober in Brussel getuigden journalisten van hardhandig politieoptreden, ook al tijdens de momenten waarop de situatie nog rustig was.

Het gaat er niet om te ontkennen dat de politie soms moet optreden tegen daadwerkelijke agressie. Maar het gebruik van geweld moet altijd proportioneel en gecontroleerd zijn. De daden van enkele individuen kunnen nooit een rechtvaardiging vormen voor repressie tegen een hele beweging.

Het gaat ook om de gerechtelijke vervolgingen en processen tegen vakbondsmensen en activisten voor handelingen in het kader van sociaal verzet. We denken aan de activisten van Greenpeace, van Palestina, aan de voorzitter van het ABVV en aan tal van andere vakbondsmensen. We denken aan dwangsommen en gerechtelijke acties van werkgevers om het uitoefenen van het stakingsrecht te verhinderen of vakbondsafgevaardigden te beletten hun syndicale werk te doen. Ook de wetsontwerpen van de Arizona-regering, die de wettelijke repressie van protest willen opvoeren, moeten alle democraten verontrusten.

Dit geweld is van een bijzondere aard. Het wordt uitgeoefend door een staatsapparaat dat het monopolie heeft op het legale gebruik van geweld en over aanzienlijke dwangmiddelen beschikt. Het kan betogers intimideren, mensen ontmoedigen om zich te mobiliseren en de uitoefening van fundamentele democratische vrijheden concreet beperken.

Daarom moeten we hier bijzonder waakzaam voor zijn. Misbruiken moeten worden aangeklaagd, gedocumenteerd en bestraft.

Het recht om te betogen, te staken en zich collectief te organiseren is geen gunst van de regering. Het is een grondrecht dat door lange sociale en politieke strijd werd afgedwongen. En dat moeten we blijven verdedigen.

De vernielingen tijdens betogingen en sociale acties

Tot slot zijn er de vernielingen van bepaalde actievoerders, individuen of groepen in de marge van betogingen en andere sociale acties.

Laat ons duidelijk zijn: wij steunen geen vernielingen van bussen, handelszaken, private of publieke eigendommen. Zulke acties treffen kunnen mensen en buurtbewoners treffen die helemaal niet verantwoordelijk voor zijn voor de punten waar de actievoerders tegen protesteren.

Als marxist geloven we in de kracht van collectieve actie, in de bewuste en georganiseerde mobilisatie van de werkende klasse, van de jeugd, van artiesten, intellectuelen, boeren, zelfstandigen en alle andere lagen van de bevolking die zich verzetten tegen het geweld van het systeem.

We geloven in het geduldige werk van sensibilisering, mobilisatie en organisatie in bedrijven, scholen, wijken en op andere plaatsen waar mensen samenleven. We geloven in politiek bewustmakingswerk, waarin vakbonden, het middenveld, jongerenorganisaties en partijen zoals de PVDA een essentiële rol spelen.

Dat werk vraagt inzet, volharding en geduld. Maar zo worden grote volksbewegingen opgebouwd, worden sociale verworvenheden afgedwongen en worden echte maatschappelijke veranderingen mogelijk gemaakt.

We delen dus niet de opvatting dat spectaculaire acties of vernielingen door kleine groepen van mensen deze massamobilisatie zouden kunnen vervangen, een heilzame schok teweeg zouden kunnen brengen of een revolutionair bewustzijn zouden kunnen doen ontwaken. Integendeel, ze dreigen de beweging te isoleren en de aandacht af te leiden van haar doelstellingen.

Dat betekent niet dat we alle strijdmethoden over dezelfde kam moeten scheren of een strijdbare mobilisatie mogen verwarren met vernielingen. Een staking die de productie stillegt, een betoging die het verkeer verstoort of een actie van burgerlijke ongehoorzaamheid kunnen legitieme middelen van collectieve actie zijn.

En bovenal mag onze onenigheid met bepaalde actievormen nooit worden gebruikt om de repressie tegen een hele sociale beweging te rechtvaardigen.

Dat is precies wat Bouchez en een deel van rechts proberen te doen: alle aandacht richten op de incidenten, zodat de boodschap verdwijnt van de tienduizenden mensen die de straat op zijn gegaan. En in het bijzonder de boodschap van al die jongeren die zich massaal mobiliseren voor hun toekomst.

We weigeren om ons door die afleidingsmanoeuvre te laten vangen. Want hun vraag is hoe ze de sociale woede het zwijgen kunnen opleggen. Onze vraag is wat die woede veroorzaakt en vooral, hoe we de collectieve krachtsverhouding kunnen opbouwen die nodig is om die woede om te zetten in overwinningen. Want, om Brechts beeldspraak te gebruiken: we kunnen het geweld van de rivier niet begrijpen als we weigeren te kijken naar het geweld van de oevers die hem insluiten.