Jeffrey Sachs: de shockdoctor van het neoliberalisme

Na de uitreiking van een eredoctoraat aan Hernando De Soto door UGent, reikt UAntwerpen vandaag een eredoctoraat uit aan Jeffrey Sachs. Sachs staat bekend als VN-adviseur en armoedebestrijder met Angelina Jolie en Bono aan zijn zijde. Het bijzonder onkritische interview in de recentste uitgave van 'Magazine Universiteit Antwerpen' vernoemt hem zelfs als een heilige. Maar zijn faam verdoezelt de desastreuze gevolgen van zijn neoliberale economische theorieën. Zijn top-down economische aanpak en shocktherapie veroorzaakten crisis, armoede en opstand in verscheidene landen. Als student aan UAntwerpen ben ik dan ook verbaasd dat de rector deze man durft voor te dragen.

Economisch Pinochetisme

Naomi Klein beschreef één van de grootste mislukkingen van Sachs uitvoerig in haar boek ‘De Shockdoctrine’.
In 1985 waren het verkiezingen in het quasi-dictatoriale Bolivia. De aanval van de Verenigde Staten op de cocaplantages het jaar voordien halveerde de export en vertienvoudigde de inflatie. Het Boliviaanse regime riep dan de hulp in van Sachs om hun economie te redden. Sachs, leerling van Milton Friedman, was toen een jonge professor economie aan Harvard zonder ervaring in ontwikkelingseconomie. Hij wist naar eigen zeggen “alles van inflatie dat er te weten viel” en beweerde dat hij het probleem in een dag kon oplossen. Hij geloofde dat enkel shocktherapie Bolivia uit het slop kon halen en stelde een economisch plan op voor het toenmalige regime, dat toen nog overtuigd was dat ze de verkiezingen opnieuw ging winnen. Daarbij zouden stevige besparingen en prijsverhogingen zeer plots doorgevoerd worden. Door alle maatregelen op hetzelfde moment door te voeren, zou het onmogelijk zijn voor de Bolivianen om zich tegen de hervormingen te verzetten.
De oppositie won de verkiezingen, maar voerde toch datzelfde plan door in ruil voor politieke en financiële steun van de Verenigde Staten. De Verenigde Staten voerden toen al een imperialistisch beleid en wilden hun markt uitbreiden. Terwijl ze dat in Chili nog met een militaire coup moesten verwezenlijken, konden ze dit in Bolivia, met Sachs’ shocktherapie op zak, op ‘democratische’ wijze verwezenlijken. Daarom wordt die aanpak ook wel ‘economisch pinochetisme’ genoemd. Toen er protest uitbrak werden vakbondsleiders opgesloten en controleerde het leger de straten totdat de hervormingen voltooid waren. Op korte tijd verdwenen honderdduizenden voltijdse jobs, werden de lonen gehalveerd en stegen de prijzen exponentieel.
Snel begonnen de armsten weer coca te kweken en tegen 1989 was dit weer de voornaamste motor van de economie, ironisch aangezien de problemen hiermee begonnen waren. Het was enkel dankzij de export van cocaïne dat de Boliviaanse economie terug op de rails geraakte.
Maar dat zal Sachs u niet vertellen; hij werd door het Westen geprezen omwille van zijn verdiensten. Hij heeft verwezenlijkt waar Thatcher en Reagan enkel van konden dromen: een vrije markt installeren in een land zonder het gebruik van militaire interventie.
Na de val van Sovjet-Unie hielp Sachs ook Polen met shocktherapie. Ook daar was het gevolg jarenlange depressie. Joseph Stiglitz, de voormalige hoofdeconoom van de Wereldbank, stak dit op het overdreven gebruik van standaard economische modellen.

Het handboek tegen armoede

Na de eeuwwisseling richtte Sachs zijn pijlen op de armoede in Afrika. Hij was er van overtuigd dat die enkel kon worden opgelost door de invoering van een vrije markt. Dat zou verwezenlijkt moeten worden met sterk leiderschap, een stapsgewijs economisch plan en grote investeringen.
Hoewel critici hem erop wezen dat gelijkaardige projecten al meermaals gefaald waren, begon hij in 2005 toch aan de ‘Millennium Villages’. Daarbij zouden 12 dorpen in Afrika volledig ontwikkeld worden door er snel en veel in te investeren. Technologische vooruitgang en een handboek van 147 pagina’s zouden een duurzame economie installeren.

Het bleek snel dat een economisch handboek onmogelijk op de sociale en geografische complexiteiten van de kleinste samenlevingen kon anticiperen. Onder dit opgelegde neoliberale beleid evolueerden de meeste dorpen snel tot sloppenwijken met hoge inkomensongelijkheid. Alvorens het project ten einde liep in 2015 was er amper nog financiële steun te vinden en werden de ‘Millennium Villages’ algemeen als een mislukking beschouwd.

Bepaal mee de toekomst

Iemand als Jeffrey Sachs verdient geen prijzen, bloemen of exclusieve feestjes. Om de winsten van multinationals veilig te stellen en de Amerikaanse werelddominantie te versterken trok de posterboy van het neoliberalisme de wereld rond met zijn theorieën. Met de zegen van Reagan en Bono introduceerde Sachs brutale hervormingen die het leven van miljoenen mensen verwoest hebben. Om het protest tegen het leed dat Sachs veroorzaakte in de kiem te smoren moest steevast overgegaan worden tot repressie en onderdrukking. "De onzichtbare hand van de markt, zal nooit werken zonder de onzichtbare vuist. McDonald's kan niet zonder McDonnell Douglas, de ontwerper van de F15", schreef journalist Thomas Friedman voor de New York Times. Sachs is het lachende reclameplaatje die zowel de hand als de vuist introduceerde.
Het is dus duidelijk dat deze man het niet verdient om geprezen te worden met een eredoctoraat. Dat zou immers moeten gaan naar mensen die een belangrijke maatschappelijke of wetenschappelijke bijdrage geleverd hebben.
Eredoctoraten zijn belangrijke symbolen die het imago van onze universiteit sterk beïnvloeden. Onder het motto van UAntwerpen, ‘Bepaal mee de toekomst’, moeten studenten en docenten, de motor van de universiteit, inspraak krijgen in toekomstige benoemingen.

Comac logo© Comac Studenten 2018.

Privacy

In samenwerking met: