Orkaan Harvey, klimaatverandering in actie

Orkaan Harvey houdt lelijk huis in Houston, Texas. Terwijl de storm verder blijft woeden, stellen steeds meer mensen zich de vraag of deze ramp vermeden had kunnen worden? Is het toeval dat we de laatste jaren zo veel extreme weerfenomenen te zien krijgen? Zitten de mens en het veranderende klimaat daar voor iets tussen? En konden de inwoners van Houston echt niet beter beschermd worden tegen zoveel natuurgeweld?

Orkaan Harvey trekt een spoor van vernieling langs de Oostkust van de Verenigde Staten. Naar schatting 30.000 mensen zitten in een noodopvang omdat hun huizen door te storm te hard zijn toegetakeld of gewoon onder water staan. Bijna een half miljoen mensen zijn slachtoffer geworden van het dagenlang aanhoudende natuurgeweld. Minstens 38 mensen kwamen om het leven. De hevigheid waarmee Harvey de afgelopen dagen in Houston en omstreken heeft toegeslagen, is ongekend.

Vooral de enorme hoeveelheden regen zijn amper te bevatten. In grote delen van de stad viel een even grote hoeveelheid water uit de lucht als normaal in een millennium wordt verwacht. De Nationale Weerdienst moest zelfs nieuwe kleuren aan haar neerslagkaarten toevoegen om de zondvloed te kunnen weergeven.

De orkaan treft niet alleen de bevolking van Houston. Ook de alomtegenwoordige petrochemische industrie in de stad deelt in de klappen. De chemische industriezone in Houston is de grootste ter wereld in haar soort en de thuisbasis van multinationals als ExxonMobil. In sommige bedrijven staat het water tot twee meter hoog.  Nadat door het versneld stilleggen van de fabrieken al meer dan 450 ton schadelijke gassen over de Oostelijke wijken van Houston waaide, hebben nu ook explosies plaatsgevonden in een overstroomd bedrijf. Wanneer nog meer petrochemische installaties het begeven, zijn de gevolgen voor de omwonende Amerikanen en het milieu moeilijk te overzien.

Geen toeval

Harvey is jammer genoeg niet de enige orkaan van formaat die de VS de laatste jaren te verwerken kregen. Denk maar aan orkaan Katrina, die New Orleans in alle hevigheid trof en Sandy, die in New York voor zware verliezen zorgde.

Ook aan de andere kant van de wereld slaan steeds meer extreme stormen toe. Tyfoon Haiyan maakte meer dan 600.000 mensen dakloos in de Filipijnen en de hevige moessons die op dit moment India, Bangladesh en Nepal teisteren, zorgden al voor meer dan 1200 slachtoffers. In eigen land liggen de pinksterstorm met haar hagelbollen en de hittegolf in juni nog vers in het geheugen.

Het wordt steeds duidelijker dat die steeds snellere opeenvolging van extreme weerfenomenen geen toeval is. Ze loopt gelijk met de steeds sneller verlopende opwarming van de aarde. En waar we vroeger enkel konden verwachten dat er meer extreme voorvallen zouden plaatsvinden, kunnen wetenschappelijke modellen vandaag ook uitmaken in hoeverre stormen als Harvey het gevolg zijn van klimaatverandering.

Steeds extremer weer

Orkanen zijn van alle tijden. Sinds jaar en dag doen hevige stormen tijdens het orkaanseizoen de Oostkust van de VS aan. Het effect van klimaatverandering zit hem in de hevigheid en de gevolgen van die stormen. Denk bijvoorbeeld aan de stijgende zeespiegel. Hoe hoger de zee staat, hoe groter de kans dat kusten en dijken overstromen bij stormweer. Maar er speelt heel wat meer mee. Door het opwarmende klimaat is ook het zeewater voor de kust van de VS steeds warmer geworden. Dat warme zeewater verdampt sneller, waardoor de lucht boven de oceaan meer en meer water bevat. Water dat Harvey met bakken boven Houston heeft uitgestort. Ook de hoge windsnelheden worden aangevuurd door de stijgende temperatuur.

Ook het fenomeen dat Harvey zo lang op één plek bleef hangen en daardoor maar bleef uitregenen boven Houston, werd versterkt door het veranderend klimaat. Dat heeft alles te maken met Armand Piens befaamde straalstroom. Die slinger van snelle winden hoog in de atmosfeer heeft een enorme invloed op het weer aan het aardoppervlak. Hogere temperaturen zwakken haar af, waardoor hoge- en lagedrukgebieden ter plaatse blijven hangen en het weer voor lange tijd onveranderlijk blijft, zoals bij de Belgische hittegolf in juni. Maar ook orkaan Harvey kon daardoor geen kant op, met alle gevolgen van dien.

Politiek gaat niet vrijuit

71% van de broeikasgassen die tussen 1988 en 2015 werden uitgestoten, zijn afkomstig van slechts 100 bedrijven. De kennis dat uitstoot van CO2 en andere gassen het klimaat versneld doet opwarmen, werd al ontdekt in 1966 door wetenschappers die werkten voor petroleumgigant Esso, het huidige ExxonMobil. Het bedrijf besliste echter om de ontdekking geheim te houden, uit vrees voor strengere milieunormen. Nadat andere wetenschappers dezelfde ontdekking naar buiten brachten, gingen vervuilende multinationals zoals ExxonMobil over tot lobbywerk om ambitieuze klimaatnormen tegen te gaan. Hun invloed op de klimaatonderhandelingen is bijzonder groot. Zo mochten tientallen multinationals mee aan tafel schuiven tijdens de klimaattop in Parijs in 2015. Zij kregen een all access pass voor zelfs de meest afgesloten onderhandelingen, in ruil voor een sponsoring van ruim 10% van de top. Hun rechtstreekse inmenging is een van de redenen waarom het Klimaatakkoord van Parijs, dat op zich enkele belangrijke nieuwe doelstellingen bevat, niet bindend is.

Hoewel zonder serieus ingrijpen in het productiesysteem de klimaatopwarming een bedreiging vormt voor de levens van miljoenen mensen, laat de internationale politieke elite zich dus maar al te graag omkopen of chanteren door een handvol vervuilende monopoliebedrijven die hun winsten voor alles plaatsen. In geen enkele regering is de destructieve band tussen politiek en grootkapitaal duidelijker dan in de huidige Amerikaanse regering van miljardair Donald Trump. De voormalige CEO van ExxonMobil, Rex Tillerson, is tegenwoordig minister van buitenlandse zaken van de VS. De voormalige gouverneur van Texas, Rick Perry, beweerde net als Trump dat hij niet in klimaatopwarming gelooft en heeft goede banden met de oliereuzen in zijn staat. Hij is vandaag Amerikaans minister van energie. Zij bereiden als het ware nieuwe klimaatrampen als Harvey voor door de bescheiden klimaatmaatregels van Obama af te schaffen, nieuwe milieubeschermende normen te verhinderen en de VS terug te trekken uit het Klimaatakkoord van Parijs.

De klimaatontkenners in Trumps miljonairsregering gaan echter ook niet vrijuit in de zaak Harvey. Als langstlopende gouverneur in de geschiedenis van Texas heeft Rick Perry de weerbaarheid van zijn staat voor extreme weersomstandigheden verzwakt in plaats van versterkt. Toen zijn administratie in de staat Texas een rapport opstelde over de stijging van de zeespiegel, werd elke verwijzing naar klimaatverandering bewust verwijderd om de petrochemische industrie niet voor de borst te stoten. En om zijn beruchte fiscale politiek waarbij grote bedrijven geen belasting betalen en de staat geen progressieve inkomensbelasting heft te kunnen bekostigen, bespaarde Perry vele miljarden dollars op zowat alle beleidsdomeinen. In 2011 sneed hij bijvoorbeeld een kwart van het budget voor gezondheid en civiele diensten weg en een derde van het budget van Medicaid, waardoor honderden ziekenhuizen en rusthuizen moesten sluiten. Die verloren opvangcapaciteit heeft men nu in en rond Houston meer dan nodig. Het huwelijk tussen klimaatontkenning en neoliberalisme heeft de hel veroorzaakt die de bewoners van Houston nu meemaken.

Ecologische planning

De tijd dat we vrijblijvend konden nadenken over hoe de aarde er uit zou zien met een opgewarmd klimaat is dus voorbij. We beleven de gevolgen van klimaatverandering vandaag aan de lijve. We hebben daarom snelle actie nodig om rampen zoals Houston in de toekomst te vermijden.

In de eerste plaats moeten we alles in het werk stellen om de ontsporende klimaatopwarming te stoppen. Ons klimaat is vandaag al 1 graad warmer dan voor de industriële revolutie en er wordt voorspeld dat dat cijfer zonder een radicale verandering nog drie tot vier keer kan toenemen. We zullen niet ver geraken met leiders als Trump, die klimaatverandering gewoon ontkennen, of ministers als Joke Schauvliege, die elke verantwoordelijkheid van zich af schuiven. Wel integendeel: we moeten vandaag nog werk maken van een duurzame toekomst. Niet de kerncentrales langer openhouden, maar volop investeren in hernieuwbare energie. Niet De Lijn en de NMBS kapotbesparen, maar gaan voor een kwaliteitsvol en betaalbaar openbaar vervoer. Niet wachten tot de onzichtbare hand van de markt de zaak voor ons oplost, maar duidelijke regels en normen stellen om de uitstoot van broeikasgassen drastisch te verminderen.

Aanpassen of verzuipen

Toch zullen we ons daarnaast ook moeten wapenen tegen een veranderend klimaat. Met speciale aandacht voor de ongelijkheid waarmee klimaatverandering toeslaat. Want ook in Houston zijn het de arme en gekleurde wijken die het eerst overstroomden. Wijken die nu geklemd zitten tussen het wassende water en exploderende petrochemische installaties. En in de Derde Wereld, die amper verantwoordelijkheid draagt voor het ontsporende klimaat, slaat klimaatverandering eens zo hard toe.

Houston maakt duidelijk dat een terugtrekkende overheid zoals in Houston haar bevolking aan de grillen van de natuur overlaat. Regelgeving om de nieuwe extremen aan te kunnen ontbreekt er en de hulpdiensten zijn niet in staat om iedereen snel genoeg te evacueren en op te vangen. Infrastructuurprojecten om de stad te beschermen werden uitgesteld, behalve in wijken met inwoners die het konden betalen.

Laat orkaan Harvey daarom een wake-up call zijn. Als we klimaatopwarming niet serieus nemen en op grote schaal starten met ecologische planning, is het afwachten welke miljoenenstad als volgende getroffen wordt.

In samenwerking met: