Opinie: De mensenrechten zijn een fundamenteel element van de democratie, meneer Elchardus

Door het terugzenden van Soedanese vluchtelingen naar Soedan te verbieden “maakt de rechter beleid” en “ondergraaft hij de democratie”, stelt professor Mark Elchardus van de VUB in zijn opiniestuk dat gisteren in De Morgen verscheen. Het zou een “keuze voor open grenzen” zijn. Een opiniestuk dat staatssecretaris voor asiel en migratie Theo Francken deelde op zijn Twitter- en Facebookpagina. Op basis van foutieve informatie valt Elchardus eigenlijk gewoon het respect voor de mensenrechten en de rechtsstaat aan als fundamenten voor de democratie. Met als conclusie: of je bent akkoord met pushbackbeleid, of je bent voor een opengrenzenbeleid. Ik ben solidair met vluchtelingen, overal ter wereld en tegen pushbackbeleid, maar ik ben desondanks geen voorstander van een opengrenzenbeleid.

Doe de waarheid geen oneer aan, meneer Elchardus

Een rechter besliste dat een aantal Sudanese illegale migranten niet mag worden uitgewezen, zelfs niet mag worden geïdentificeerd met de hulp van Sudanese ambtenaren. Zij mogen niet worden teruggestuurd naar Sudan […].” Dat is de manier waarop Mark Elchardus begint om de feiten voor te stellen: op foutieve wijze en bovendien door een hele reeks essentiële feiten om de situatie te begrijpen te verzwijgen.

Mark Elchardus stelt dat het om illegale migranten gaat. “Het gaat niet om vluchtelingen. Verschillende ngo's liegen en omschrijven hen zo, maar de betrokkenen vragen geen asiel aan. Het gaat overduidelijk om illegale, economische migranten”, schrijft hij in zijn opiniestuk. Eerst en vooral betekent het niet aanvragen van asiel niet dat iemand geen vluchteling meer is. Iedereen die aan de criteria van de conventie van Genève voldoet is een vluchteling. Dit wil zeggen dat iemand vlucht uit zijn land uit angst voor vervolging op basis van nationaliteit, religie, toebehoren aan een bepaalde sociale groep of politieke opvattingen een vluchteling is. Alvorens iemand terug te sturen naar zijn land van oorsprong moet de staat zeker zijn dat deze persoon bij terugkeer niet vervolgd zal worden, zelfs al heeft deze geen asiel aangevraagd. Dat stipuleert artikel 3 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. De link die Elchardus hier legt tussen “geen asiel aanvragen” dus “het gaat niet om vluchtelingen” dus “illegaal” houdt dus geen steek. Vervolgens zwijgt Elchardus over enkele nochtans essentiële feiten als we willen begrijpen waarom sommigen geen asielaanvraag indienen in België. Hij spreekt niet over het feit dat aan vluchtelingen bij hun eerste contact met de administratie van Francken wordt gevraagd om vrijwillig terug te keren naar landen als Sudan. Hij spreekt niet over de razzia-operatie die Francken met #opkuisen omschreef. Bij deze razzia’s werden vluchtelingen wekenlang meerdere keren per dag geïntimideerd en lastiggevallen (zo werden hun persoonlijke bezittingen op systematische wijze in beslag genomen) in het Maximiliaanpark zodat ze zouden wegvluchten. Hij zegt niet dat Francken een identificatiemissie uit Soedan uitnodigde in Brussel die, volgens verschillende getuigenissen van vluchtelingen en specialisten omtrent Soedan, bestond uit agenten van de Soedanese geheime dienst. Alle vrijwilligers actief op het terrein zullen vertellen: de Soedanezen zijn getraumatiseerd, staan doodsangsten uit en weten niet meer wie te vertrouwen. Een vrijwilliger vertelde me dat een Soedanees met een verzwikte enkel zelfs niet naar de dokter durfde gaan. Zoveel schrik had hij van andere mensen… Maar over dit alles hoor je Mark Elchardus niet: als ze geen asielaanvraag indienen is dat omdat ze economische migraten zijn zegt hij. Punt uit.

De beslissing van de rechter steunt enkel op het gegeven dat Sudan niet democratisch is”, gaat Elchardus verder. Helemaal foutief. De beslissing van de rechter rust in realiteit op drie belangrijke elementen. Ten eerste op vele rapporten van organisaties voor de mensenrechten zoals Amnesty International over situatie in Soedan en het risico dat politieke opposanten in het land lopen om opgesloten en gemarteld te worden door het regime. Vervolgens op het feit dat de identificatiemissie niet bestond uit ambtenaren, zoals Elchardus pretendeert, maar tevens ook uit agenten van de geheime dienst. Het risico bestaat dus dat de Soedanese identificatiemissie in realiteit het Soedanees regime heeft geholpen om hier politieke opposanten op te sporen die het land ontvlucht zijn. En tenslotte op het feit dat de Belgische staat het risico op onmenselijke of vernederende behandeling en op marteling niet heeft geëvalueerd. Dit is nochtans verplicht.

De mensenrechten, de scheiding der machten en de rechtsstaat zijn hoekstenen van de democratie

Heeft een rechter het recht om een dergelijke beslissing te nemen? Voor Elchardus is het duidelijk: het antwoord is “neen”. “Een dergelijke beslissing, met zulke verstrekkende maatschappelijke gevolgen, dient te steunen op een politieke keuze en moet een draagvlak hebben in de bevolking”.

Dit is een gevaarlijke evolutie omdat het impliceert dat verregaande macht gegeven wordt aan de uitvoerende macht en zijn administratie. De rol van de gerechtelijke macht is net het vermijden van fouten en arbitraire beslissingen vanuit de staat naar de burger toe. De burger zelf kan naar het gerecht stappen om zijn rechten te laten respecteren. Het gaat hier dus niet over “beleid maken” zoals Elchardus stelt, maar over het respecteren van rechten, in het bijzonder artikel 3 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens.

We hebben recentelijk een goed voorbeeld gehad met het proces tegen de Turteltaks. Alle partijen in de Vlaamse overheid waren voorstanders. Maar het gerecht besliste anders over de kwestie, aangezien de taks een tweede belasting op hetzelfde goed was en dus een schending van het ‘non bis in idem’ principe. Is dat ook “beleid maken”? Of is dat de burgers beschermen tegen een illegale beslissing van een regering?

De mensenrechten maken deel uit van de democratie en mogen nooit in vraag gesteld worden door een regering. Dat is zelfs de essentie van een rechtsstaat en de gerechtelijke macht is er om te zorgen dat deze rechten gerespecteerd worden, onafhankelijk van de uitvoerende macht.

Het respect voor de Conventie van Genève heeft niets te maken met een opengrenzenbeleid

In feite is deze beslissing een keuze voor open grenzen”, stelt Mark Elchardus. Eens te meer kunnen we beginnen door te zeggen dat wat Elchardus beweert fout is. Het gaat hier over een voorlopige maatregel genomen door een rechter die in realiteit enkel de Soedanezen aangaat die opgesloten zitten in het gesloten centrum in Vottem. In andere woorden: 26 personen. Maar de professor van de VUB probeert hier, net als Theo Francken, het debat te reduceren tot de volgende keuze: of pushbackbeleid of opengrenzenbeleid. Om dan iedereen die zich verzet tegen het pushbackbeleid te omschrijven als onverantwoorde utopisten of naïevelingen die de grenzen willen openzetten om 60 miljoen mensen op te vangen.

Ik verzet me tegen het pushbackbeleid maar ik verdedig desondanks geen opengrenzenbeleid. Ik verdedig de Conventie van Genève. Deze bevat een antwoord op humanitaire crisissen, in het bijzonder de vluchtelingencrisis. But considering that the exercise of the rights to asylum places an undue burden on certain countries because of their geographical situation, and that a satisfactory solution of a problem of which the United Nations has recognized the international scope and nature cannot be achieved without international cooperation to help to distribute refugees throughout the world” kunnen we lezen in de preambule van de Conventie van Genève. Ze roept de internationale gemeenschap op om op een collectieve, solidaire en gecoördineerde manier te reageren op de vluchtelingencrisis. Het is evident dat een land niet op z’n eentje anderhalf miljoen vluchtelingen kan opvangen, zoals Libanon momenteel doet. Een collectieve aanpak moet uitgewerkt worden bij een dergelijke crisis zodat de vluchtelingen kunnen verdeeld worden tussen de verschillende landen. Ook moet er een financiële en logistieke steun komen voor landen die veel vluchtelingen opvangen. Het is niet Libanon dat de tol moet betalen voor de oorlogen die de NAVO-landen voeren de afgelopen 15 jaar.

Respect eisen voor de Conventie van Genève heeft niets te maken met een opengrenzenbeleid. De Conventie van Genève is het kader (respect voor de mensenrechten en het recht op bescherming) waarbinnen we een solidaire en collectieve oplossing moeten vinden om mensen te helpen die hun land moeten ontvluchten.

Geen draagvlak, maar waarvoor?

Momenteel blijkt een meerderheid van de bevolking in nagenoeg alle Europese landen niet overtuigd van de voordelen van migratie”, legt Elchardus uit. “Er is geen draagvlak” is een ander argument dat we ook bij Theo Francken constant terugvinden.

Het is even simpel als effectief. Eerst zeggen dat vluchtelingen illegalen zijn en “economische migranten”. Daarna zeggen dat NGO’s 60 miljoen mensen willen opvangen. En dan uiteindelijk besluiten dat er geen “draagvlak” is daarvoor. Maar ook ik wil geen 60 miljoen mensen opvangen in België. In de praktijk is er niemand die dit voorstelt.

Het is bovendien opzienbarend dat dit ongeveer het enige thema is waarover Theo Francken de mening van de bevolking belangrijk blijkt te vinden. Er is geen draagvlak om de pensioensleeftijd te verhogen of om een indexsprong door te voeren, zaken die bovendien in geen enkel verkiezingsprogramma stonden. Er is geen draagvlak voor de Turteltaks. Er is geen draagvlak voor besparingen op gezondheidszorg of flexijobs. In deze gevallen lijkt dit echter geen probleem te vormen voor de regering. Voor een miljonairstaks is er daarentegen veel steun onder de bevolking, maar de regering blijft zich er resoluut tegen verzetten.

De realiteit is dat de regering de mensen tegen elkaar moet opzetten om zijn maatregelen te kunnen doorvoeren. Terwijl de miljonairs nog steeds niet belast worden in België en de graaicultuur van Siegfried Bracke, Koen Kennis & co verdergaat, wijst de N-VA met de vinger naar de vluchtelingen om de groeiende ontevredenheid van de bevolking af te leiden. Mark Elchardus wil van migratiepolitiek een kernthema maken bij de volgende verkiezingen. Ik hoop dat het kernthema eerder een verdeling van de rijkdom zal zijn en een echt debat over de redenen van de armoede in België. Dat zijn namelijk de grote fortuinen en de multinationals die geen belastingen betalen en niet de mensen die op de vlucht slaan voor oorlogen.

In samenwerking met: