Europese sociale beweging goed op weg om TTIP te begraven

“Ik denk dat de onderhandelingen over het TTIP met de Verenigde Staten mislukt.” Deze uitspraak van de Duitse vice-Bondskanselier Sigmar Gabriel (SPD) zorgde voor heel wat beroering. Logisch, want deze minister van het machtigste land van Europa had zich tot dan toe volop ingezet voor het TTIP, het ontwerpakkoord voor trans-Atlantische vrije handel[1]. Die ommezwaai is het meest zichtbare resultaat van de stijgende druk die burgers overal in Europa uitoefenen. De strijd is nog niet gestreden, maar de overwinning lijkt binnen handbereik.

Het bewijs dat mobilisatie loont

In 2013, toen de onderhandelingen over het TTIP werden opgestart, werd het plan unaniem gesteund door alle grote partijen in Europa. Bij ons was het toenmalig eerste minister Elio Di Rupo (PS) die het onderhandelingsmandaat voor België goedkeurde. Maar sindsdien is er onder druk van het straatprotest heel wat veranderd.

Al drie jaar lang protesteren allerlei burgerbewegingen en middenveldorganisaties tegen dit antidemocratische verdrag. Het TTIP bedreigt onze waarden op het vlak van sociale bescherming, milieu en gezondheid, om de winsten van multinationals te vergroten. In verscheidene landen ontstonden coalities van vakbonden, consumentenorganisaties, ziekenfondsen, landbouwers, milieuverenigingen, feministische groeperingen, mensenrechtenorganisaties en zelfs kmo’s. En de resultaten die zij boekten, zijn indrukwekkend: bijna tweeduizend gemeenten over heel Europa verklaarden zich “TTIP-vrij” (een honderdtal in België),  meer dan drie miljoen mensen ondertekenden een Europese petitie en in bijna alle Europese landen kwamen mensen in steeds grotere getale op straat, met als orgelpunt Duitsland, waar in oktober 2015 een historische betoging werd gehouden: in Berlijn kwamen 250.000 mensen op straat, en in april trokken in Hannover nog eens 90.000 mensen de straat op toen de Amerikaanse president Barack Obama naar die stad kwam.

Dankzij die massamobilisaties kwam het onderwerp ook onder de aandacht van het grote publiek en ontstond er een ruim debat over deze akkoorden waarover tot dan toe allesbehalve transparant onderhandeld werd[2]. En de publieke opinie schaarde zich meteen achter de protesten. Volgens een onderzoek dat het instituut YouGov onlangs in opdracht van de Bertelsmann Stiftung uitvoerde, is slechts 17% van de Duitsers van mening dat TTIP een goede zaak is, twee jaar geleden was dat nog 55%. 43% van de Duitsers is ronduit tegen. In juni van dit jaar toonde een peiling aan dat 62% van de Fransen vindt dat Frankrijk de onderhandelingen over het TTIP moet stopzetten.

En in dat licht moeten we de verklaring van Sigmar Gabriel zien. Zeker als je bedenkt dat er in Duitsland verkiezingen voor de deur staan. Hij is trouwens niet de enige prominente sociaaldemocraat in Europa die een dergelijke verklaring aflegt. De Franse premier Manuel Valls (die binnenkort ook voor verkiezingen staat) zei in juni “dat er geen akkoord kan komen over een trans-Atlantisch verdrag omdat het niet in de goede richting evolueert.” Ook bij ons heeft de PS – die intussen in de oppositie zit – het geweer van schouder veranderd en staat de partij officieel erg kritisch tegenover TTIP.

Geen woorden maar daden

Maar het gevaar is nog niet geweken. Die publieke stellingnames hebben nog niet tot iets concreets geleid. Integendeel. “De onderhandelingen gaan door”, antwoordde Margaritis Schinas, de woordvoerder van de Europese Commissie, op de verklaring van Sigmar Gabriel. “In juni, tijdens de laatste bijeenkomst van de Europese Raad, hebben alle regeringsleiders hun steun aan het afronden van het verdrag bevestigd. De Commissie wil de onderhandelingen tegen het einde van het jaar rond hebben.”

Ook de Franse president François Hollande reageerde op de woorden van Gabriel. Hij zei: “De onderhandelingen zijn vastgelopen, de standpunten zijn niet gerespecteerd, er is een duidelijk onevenwicht. Het zou dus het verstandigst zijn om dat onder ogen te zien in plaats van de gesprekken voort te zetten die, onder deze voorwaarden, nergens toe kunnen leiden. We kunnen maar beter hier en daar mensen informeren dat Frankrijk geen akkoord kan goedkeuren dat op deze manier is voorbereid, zonder de elementen die absoluut noodzakelijk zijn om tot een positief besluit te komen.” Hij vroeg dus om het TTIP uit te stellen om het dan later makkelijker te kunnen aannemen. Met later bedoelt hij ongetwijfeld na de verkiezingen in de Verenigde Staten, Duitsland en Frankrijk. We mogen dus grote vraagtekens plaatsen bij de ware bedoelingen van die Europese leiders.

CETA als paard van Troje om TTIP langs de achterdeur weer binnen te halen

Vooral omdat Sigmar Gabriel, net zoals de Franse regering, wel nog altijd zijn steun verleent aan CETA, het vrijhandelsverdrag tussen de EU en Canada. Daarvoor zijn de onderhandelingen afgerond en het verdrag zal binnenkort door de EU geratificeerd moeten worden. In dezelfde verklaring heeft Sigmar Gabriel beloofd er alles aan te doen opdat Duitsland het verdrag zal ratificeren. CETA bevat nochtans grotendeels dezelfde gevaarlijke bepalingen als TTIP op het vlak van sociale bescherming, milieu en gezondheid.
Als CETA goedgekeurd wordt, zou het als paard van Troje kunnen dienen voor het TTIP, want in Canada zijn meer dan 40.000 dochterondernemingen van Amerikaanse bedrijven gevestigd, die op die manier rechtstreeks gebruik zouden kunnen maken van de mechanismen die in het verdrag zijn voorzien.

Op weg naar een overwinning voor de sociale beweging

De recente verklaringen wijzen er in elk geval op dat het Europese establishment merkt dat de stemming keert en dat een overwinning van het nee-kamp binnen handbereik is. Die overwinning zou op Europees niveau enorm belangrijk zijn voor de sociale beweging, want ze zou bewijzen dat strijd loont. De overwinning is nog niet binnen, maar de komende weken en maanden zullen beslissend zijn.

Op 22 september zal de Europese Raad vergaderen over de ratificatie van CETA en in verschillende landen, onder andere in Duitsland en België, staan voor september al verschillende mobilisaties op het programma.

Afspraak op 20 september in Brussel om de beweging te doen groeien en ervoor te zorgen dat TTIP en CETA definitief ten grave worden gedragen.

ManiFiesta, chloorkipvrije zone

Op zaterdag 17 september om 17 u is er op ManiFiesta het debat “TTIP, aanpassen of verwerpen?”. Klik hier voor meer info.

[1] Toen de bevolking zich in oktober 2015 massaal gemobiliseerd had om tegen het verdrag te protesteren, heeft hij niet geaarzeld om in verschillende Duitse kranten een opiniestuk te publiceren waarin hij bevestigde dat TTIP goedgekeurd moest worden omdat het “een kans voor de Duitse economie” was

[2] Lees hoe PVDA-volksvertegenwoordiger Marco Van Hees de transparantie van TTIP ervaren heeft: http://www.levif.be/actualite/international/ttip-transparence-2-10-debat-democratique-0-10/article-opinion-471155.html

In samenwerking met: