1917-2017: 100 jaar oktoberrevolutie, 10 dagen die de wereld deden wankelen

Auteur:

Honderd jaar geleden, in 1917, waren er in Rusland kort na elkaar twee revoluties: één in februari en één in oktober. De eerste leidde tot het afzetten van de tsaar, tot de scheiding van kerk en staat, en tot het algemeen stemrecht. De tweede kwam recht uit het volk en bracht de communisten (de bolsjewieken) aan de macht. Het volk wilde een andere samenleving en daarvoor moest de gevestigde orde – kapitalistisch en in Rusland nog grotendeels feodaal – omvergeworpen worden. Het was het begin van een eerste poging om het socialisme op te bouwen.


Deze episode van de geschiedenis werd op magistrale wijze verteld door Amerikaanse journalist John Reed in zijn boek “10 dagen die de wereld deden wankelen”. Het werd gepubliceerd in 1919 en blijft een van de grote klassiekers van de vorige eeuw. Onlangs werd een nieuwe editie gepubliceerd in het Frans en het Nederlands. Het is het begin van een eerste poging een socialistische samenleving op te bouwen, met al zijn verwezenlijkingen maar ook al zijn ernstige gebreken. Een begin dat de geschiedenis van de 20ste eeuw sterk zal beïnvloeden.

In de nacht van 26 oktober nam het congres van de sovjets het decreet over de vrede aan. Het nodigde de oorlogvoerende landen uit om onmiddellijk een wapenstilstand van minstens drie maanden af te kondigen en vredesonderhandelingen te starten (de wapenstilstand met Duitsland zou uiteindelijk in maart 1918 ondertekend worden). Dezelfde nacht werd een decreet aangenomen dat stelt dat de grond toebehoort aan wie haar bewerkt, en het eigendomsrecht van de grootgrondbezitters op de grond werd onmiddellijk afgeschaft, zonder enige schadeloosstelling. Alle bodemrijkdommen (olie, kolen, mineralen ...), bossen en waters werden eigendom van het volk. Een ander decreet voerde de arbeiderscontrole in de fabrieken en de 8-urendag in. Het congres van de sovjets richtte een regering op: de raad van volkscommissarissen (ministers). Lenin werd er de voorzitter van.

Van oktober 1917 tot februari 1918 verspreidde de revolutie zich over het hele land. Tezelfdertijd werden nog een pak andere hervormingen doorgevoerd: de schrapping van de Russische staatsschuld, de nationalisering van banken en grote industrie, het einde van discriminatie op basis van nationaliteit en het recht op zelfbeschikking van de naties die het Russische rijk vormden, gelijke rechten voor de vrouw en de bevestiging van de gelijkheid van lonen, de legalisering van abortus in 1920 en maatregelen om de bevolking te leren lezen en schrijven, onderwijs te bevorderen en het inschrijvingsgeld voor de universiteiten af te schaffen.

Het socialisme betekende de afschaffing van het kapitalistische eigendom, de ontwikkeling van onderwijs, gratis gezondheidszorg, de emancipatie van de vrouw en de steun aan de antikoloniale strijden.

Veel van deze maatregelen bestonden in geen enkel ander land op dat moment. De impact op de strijden van de internationale arbeidersbeweging en de nationale bevrijdingsstrijden in de derde wereld was gigantisch. Zo vatte Serge Halimi, hoofdredacteur van Le Monde Diplomatique, het samen in het artikel dat hij schreef over de Oktoberrevolutie. “Het valt niet te ontkennen dat ondanks zijn mislukkingen, zelfs in de meest geperverteerde vormen, er een sociaal systeem regeerde over een derde van de wereld. Dit systeem was het belangrijkste van de vorige eeuw en betekende bijna overal de afschaffing van het kapitalistische eigendom, de ontwikkeling van onderwijs, gratis gezondheidszorg, de emancipatie van de vrouw en diplomatische, militaire, financiële, technische steun aan de antikoloniale strijden en de onafhankelijke landen die hieruit volgden”.

Uiteraard waren er ernstige fouten aanwezig in het socialistische experiment van de Sovjets, maar de Oktoberrevolutie blijft een van de grootste gebeurtenissen van de 20ste eeuw en een bron van inspiratie voor iedereen die wil breken met het kapitalisme.


Meer lezen:

“100 jaar Russische revolutie”, Solidair, 13 juli 2017

“10 dagen die de wereld deden wankelen”, John Reed



In samenwerking met: